Mustafa DENİZ

ABD’nin İran’a karşı Hürmüz Boğazı merkezli deniz ablukası kararı, küresel ekonomi için yeni bir kırılma noktası oluştururken, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler açısından ciddi riskleri beraberinde getiriyor.

Petrol fiyatlarında sert sıçrama

ABD’nin İran limanlarına yönelik abluka kararı sonrası petrol piyasaları ilk tepkiyi hızlı verdi. Brent petrol fiyatı yüzde 7’nin üzerinde artarak 100 doların üzerine çıktı. 

Uzmanlara göre bu artışın temel nedeni, dünya petrol arzının yaklaşık yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz hattında yaşanabilecek kesinti riski. 

Bu durum, küresel enflasyon baskısını yeniden artırabilecek bir enerji şoku anlamına geliyor.

Küresel ekonomi: Yeni bir stagflasyon riski

Abluka kararı, yalnızca enerji fiyatlarını değil, finansal piyasaları da sarsmış durumda. ABD ve Avrupa borsalarında vadeli işlemler düşerken, dolar güçleniyor. 

Ekonomistler, sürecin üç temel küresel sonuç doğurabileceğini belirtiyor:

• Enflasyon artışı: Enerji maliyetleri üretim ve lojistik fiyatlarını yukarı çeker 

• Büyüme kaybı: Yüksek maliyetler tüketim ve yatırımı baskılar 

• Tedarik zinciri riski: Deniz taşımacılığı ve sigorta maliyetleri yükselir 

Bu tablo, dünya ekonomisini yeniden “yüksek enflasyon + düşük büyüme” yani stagflasyon riskine sürükleyebilir.

Türkiye ekonomisine etkileri

Türkiye açısından en kritik başlık enerji faturası olacak.

Cari açık büyüyebilir

Türkiye enerji ithalatçısı bir ülke olduğu için petrol fiyatlarındaki her artış doğrudan cari açığı artırır. 100 dolar üzeri petrol, dış dengede bozulma riskini yükseltir.

Enflasyon yeniden yukarı yönlü baskı altında

Akaryakıt fiyatları üzerinden taşımacılık ve üretim maliyetleri artar. Bu da gıda başta olmak üzere genel fiyat seviyesine yansır.

Kur ve faiz baskısı artabilir

Enerji ithalatı için döviz talebinin artması, Türk lirası üzerinde baskı yaratabilir. Bu da faiz politikasını zorlaştırır.

Sanayi ve ihracat maliyetleri yükselir

Özellikle enerji yoğun sektörlerde rekabet gücü zayıflayabilir.

Jeopolitik riskler: Sınırlı abluka, büyük etki

ABD’nin açıklamalarına göre abluka doğrudan tüm boğazı kapatmaktan ziyade İran bağlantılı gemileri hedef alıyor. 

Ancak uzmanlara göre riskin büyümesinin nedeni “fiili uygulamadan çok beklenti etkisi.”

• İran’ın misilleme ihtimali 

• Alternatif enerji yollarının hedef alınması 

• Sigorta ve navlun maliyetlerinin artması 

gibi faktörler, piyasalarda belirsizliği büyütüyor.

Türkiye için kırılgan bir denklem

Hürmüz’deki gelişmeler, Türkiye ekonomisinin en hassas noktası olan enerji bağımlılığını bir kez daha gündeme taşıyor.

Kısa vadede:

• Enflasyon ve cari açık baskısı artacak 

Orta vadede:

• Enerji arz güvenliği ve alternatif kaynak arayışı hızlanacak 

Küresel ölçekte ise bu kriz, sadece bir bölgesel gerilim değil; dünya ekonomisinin yönünü belirleyebilecek yeni bir enerji şokunun habercisi olarak görülüyor.