TSKB Ekonomik Araştırmalar, 6 Şubat 2023 depremlerinin ardından her yıl deprem bölgesindeki toparlanmayı izleyen üç yıllık araştırma ajandasının son raporunu yayımladı. Rapor, afet sonrası acil müdahale döneminin ardından gelen yeniden yapılanma sürecini mercek altına alırken, bölgenin deprem öncesi üretim kapasitesini aşarak nasıl daha yüksek katma değerli bir yapıya evrilebileceğini yer değiştirme perspektifinden ele alıyor. Çalışmada ayrıca Nisan 2026’da Adıyaman, Hatay, Kahramanmaraş ve Şanlıurfa illerindeki saha ziyaretlerinden izlenimlere de yer veriliyor.

Afet sonrası toparlanmada fiziksel altyapının yeniden inşasının yanı sıra insanların yaşadıkları kentlerle yeniden bağ kurabilmelerinin önemine dikkat çeken rapor, nitelikli iş gücünün bölgede tutulabilmesi ve yeni yatırımların çekilebilmesi için yaşam koşullarını güçlendiren bütüncül bir yaklaşım gerektiğini ortaya koyuyor. 

Rapor, bölgenin uzun vadeli kalkınması ve kalıcı olarak toparlanmasının insan kaynağı, yaşam altyapısı ve bölgesel üretim ekosistemini destekleyecek politikalara bağlı olduğunu ön plana çıkarıyor. 

Raporun öne çıkan başlıkları şöyle sıralanıyor:

• Afet sonrası kalıcı bir toparlanma için insanların yaşadıkları kentlerle yeniden bağ kurabilmesi; sosyal ilişkilerini sürdürebilecekleri ve geleceklerini bölgede kurabilecekleri yaşam alanlarına erişebilmesi kritik bir rol oynuyor.

• Bölgenin üretim kapasitesinin dönüştürülebilmesi, mevcut sermayenin korunmasının yanı sıra, yeni yatırımların ve nitelikli iş gücünün bölgeye yönelmesine de bağlı. Yer değiştirme süreci ise finansal teşviklerin ötesinde, eğitim altyapısı, üretim ekosistemi ve yaşam koşullarının iyileştirilmesini gerektiriyor.

• Bölgede toplam istihdam ve üretim deprem öncesi seviyeleri yakalamış gibi görünse de bu canlanmanın lokomotifini yeniden inşa faaliyetleri oluşturuyor. Bölgenin yatırım, üretim ve yaşam merkezi olarak kalıcı biçimde yeniden güç kazanması için daha fazlasına ihtiyaç var.

• Saha izlenimleri bölgenin daha iyi bir şekilde yeniden yapılanmasını sağlayacak umut verici örneklere işaret ediyor. Bu örneklerde, bölgedeki nitelikli iş gücü yatırım sürecinin bir parçası olarak aktif şekilde yönetilen stratejik bir kapasite inşası olarak ele alınıyor. 

• Rapor, afet sonrası kalkınma politikalarının geleceğin üretim ve yaşam kapasitesini odağına alması gerektiğini vurguluyor ve üç politika alanına dikkat çekiyor:

o Yeniden yapılanma politikaları fiziksel altyapının yanı sıra yaşam altyapısına da odaklanmalı, 

o Bölgesel kalkınma politikaları insan kaynağının yerelde güçlendirilmesini daha stratejik bir şekilde ele almalı,

o Yeni yatırımların bölgesel ekosistem yaratma kapasitesi daha güçlü bir biçimde gözetilmeli.