1960 yılında İran, Irak, Suudi Arabistan, Kuveyt ve Venezuela tarafından kurulan OPEC, uzun yıllar boyunca petrol arzını kotalarla kontrol ederek fiyatlar üzerinde belirleyici rol oynadı. Ancak özellikle ABD’de kaya petrolü üretiminin artması ve Kanada ile Brezilya gibi üreticilerin devreye girmesi, örgütün küresel etkisini zayıflattı.

Bu güç kaybına karşılık 2016’da Rusya başta olmak üzere bazı üretici ülkelerin dahil edilmesiyle OPEC+ yapısı oluşturuldu. Ancak bu yapı, klasik OPEC gibi bağlayıcı kurallardan ziyade gevşek bir iş birliği modeli olarak dikkat çekiyor.

Günümüzde OPEC+ ülkeleri dünya petrol üretiminin yaklaşık yüzde 42’sini karşılıyor. Bu oran geçmişte yüzde 60’lara kadar çıkarken, alternatif üretim kaynaklarının devreye girmesiyle geriledi. Bu durum, örgütün fiyat belirleme gücünü önemli ölçüde sınırladı.

Hürmüz Boğazı baskısı

Öte yandan Hürmüz Boğazı çevresindeki jeopolitik riskler ve İsrail ile İran arasında yaşanan gerilim, petrol fiyatlarını yukarı yönlü baskılamaya devam ediyor. Çatışma öncesinde varil başına 60 dolar seviyesinde olan Brent petrol, gelişmelerle birlikte 100 doların üzerine çıktı. BAE’nin ayrılık kararı ise fiyatları kısa vadede 105 doların üzerine taşıdı.

Eğilmez’e göre BAE’nin ayrılması, OPEC içinde disiplinin zayıflamasına ve kartelin çözülme algısının güçlenmesine yol açabilir. Örgütün en büyük üreticilerinden birinin ayrılması, hem üretim kotalarının etkinliğini azaltabilir hem de diğer üyelerin benzer adımlar atmasının önünü açabilir.

Bununla birlikte uzmanlar, kısa vadede fiyatların yükselmesine rağmen orta ve uzun vadede farklı bir tabloya işaret ediyor. BAE’nin kota sınırlamalarından çıkarak üretimini artırması durumunda, küresel arz artışıyla birlikte petrol fiyatlarında aşağı yönlü baskı oluşabileceği değerlendiriliyor.

Analizlere göre OPEC+’nın asıl ağırlığı Suudi Arabistan ve Rusya üzerinde yoğunlaşıyor. Bu iki ülke birlik içinde kaldığı sürece, OPEC+ eski gücünde olmasa da küresel petrol piyasalarında dengeleyici rolünü sürdürmeye devam edebilir.