Hakan ÖZBAY

Küresel enerji piyasalarındaki daralma, Avrupa kıtasını havacılık tarihinde eşine az rastlanır bir krizin eşiğine getirdi. İngiliz ekonomi gazetesi Financial Times'ın ortaya çıkardığı ve Avrupa Uluslararası Havalimanları Konseyi'nin (ACI Europe) AB Komisyonu yetkililerine gönderdiği acil uyarı mektubuna dayandırdığı habere göre; bölgedeki jet yakıtı rezervleri hızla eriyor. Uzmanlar, tedarik akışının normale dönmemesi halinde Avrupa'daki havalimanlarının yaklaşık üç hafta içinde havacılığı felç edecek "sistemik bir kıtlık" ile karşı karşıya kalacağını belirtiyor.

HÜRMÜZ BOĞAZI'NDAKİ KİLİT ARZ KRİZİNİ DERİNLEŞTİRİYOR

Krizin merkezinde, şubat ayı sonunda başlayan çatışmaların ardından küresel enerji ticaretinin şah damarı olan Hürmüz Boğazı'nın büyük ölçüde ulaşıma kapanması yatıyor. Normal şartlarda her gün yaklaşık 15 milyon varil ham petrol ve 5 milyon varil petrol ürününün geçtiği bu stratejik su yolundaki kesinti, Basra Körfezi'nden gelen jet yakıtına büyük ölçüde bağımlı olan Avrupa'yı savunmasız bıraktı.

S&P Global Energy verilerine göre, Orta Doğu'dan Kuzeybatı Avrupa'ya günlük yaklaşık 177 bin varil jet yakıtı tedarik ediliyordu. Ancak krizin patlak vermesinden bu yana bölgeden kıtaya yönelik yakıt sevkiyatı adeta durma noktasına geldi.

FİYATLARDA YÜZDE 100'Ü AŞAN TARİHİ ŞOK

Tedarik zincirindeki bu kırılma, piyasalarda tam anlamıyla bir deprem yarattı ve jet yakıtı fiyatlarında tarihi fırlamalara neden oldu. Uluslararası Hava Taşımacılığı Birliği (IATA) verileri, tablonun vahametini net bir şekilde ortaya koyuyor:

Küresel Fiyatlar: Savaş öncesinde varil başına 99,4 dolar olan küresel jet yakıtı fiyatları, nisan ayının başı itibarıyla yüzde 110 artarak 209 dolara fırladı.

Kuzeybatı Avrupa Maliyetleri: Avrupa özelinde maliyet, sigorta ve navlun dahil fiyatlar varil başına 216,9 dolara kadar çıkarak savaş öncesine kıyasla yüzde 138'lik devasa bir artış kaydetti.

AVRUPA'DA YAZ UÇUŞLARI TEHLİKEDE

Kriz sadece Avrupa'yı değil, tüm dünyayı domino etkisiyle vuruyor. Fiyat artışlarından en sert darbeyi alan bölgelerin başında gelen Asya'da bazı havalimanları ve hava yolu şirketleri jet yakıtı kullanımında fiili kısıtlamalara geçiş yaptı.

Avrupa cephesinde ise İtalya'daki bazı havalimanlarında yakıt tasarruf protokollerinin çoktan devreye girdiği bildiriliyor. ACI Europe'un komisyona ilettiği mektupta, özellikle turizm ekosisteminin bel kemiği olan yaz sezonu öncesinde yaşanacak böylesi bir "tedarik çöküşünün", havalimanı operasyonlarını durma noktasına getireceği ve Avrupa ekonomileri için yıkıcı sonuçlar doğuracağı vurgulanıyor.

Sektör temsilcileri ve IATA yetkilileri, Hürmüz Boğazı yarın ulaşıma açılsa bile, Orta Doğu'daki rafineri kapasitelerinde yaşanan aksaklıklar nedeniyle tedarik zincirinin eski haline dönmesinin aylar sürebileceği konusunda uyarıyor.