Mustafa DENİZ

Irak’ın kuzeyindeki Kerkük sahalarından çıkarılan petrolün Türkiye üzerinden dünya pazarlarına taşınmasına yönelik görüşmeler yeniden hız kazandı. Ankara ile Bağdat arasında gündeme gelen günlük 1 milyon varillik petrol akışı ve enerji iş birliği modeli, yalnızca enerji diplomasisi açısından değil, Türkiye ekonomisi açısından da önemli bir fırsat olarak değerlendiriliyor.

Uzmanlara göre hattın yeniden yüksek kapasiteyle devreye girmesi, Türkiye’yi sadece bir transit ülke olmaktan çıkarıp Doğu Akdeniz’in en önemli enerji ticaret merkezlerinden biri haline getirebilir.

1 milyon varillik akış ne anlama geliyor?

Enerji kulislerinde konuşulan senaryoya göre Irak petrolünün önemli bir bölümünün Kerkük–Yumurtalık (Ceyhan) boru hattı üzerinden taşınması hedefleniyor. Günlük 1 milyon varillik akış, hattın tarihsel kapasitesine yakın bir seviyeye işaret ediyor.

Bu büyüklükte bir petrol hareketi; 

• boru hattı taşıma ücretleri,

• depolama hizmetleri,

• liman operasyonları,

• sigorta ve lojistik gelirleri,

• bakım ve teknik hizmetler

gibi kalemlerde Türkiye’ye yıllık yüz milyonlarca dolarlık ek döviz girdisi sağlayabilir.

Ceyhan’ın stratejik önemi artacak

Ceyhan Limanı hâlihazırda Azerbaycan petrolünün dünya pazarlarına açıldığı en önemli terminallerden biri konumunda bulunuyor. Kerkük petrolünün yeniden güçlü şekilde sisteme dönmesi halinde Ceyhan’ın yük hacmi belirgin biçimde artabilir.

Ekonomi uzmanları, bu durumun özellikle:

• depolama yatırımlarını,

• petrokimya projelerini,

• deniz taşımacılığını,

• liman çevresindeki sanayi yatırımlarını

hareketlendireceğini belirtiyor.

Rafineriler için maliyet avantajı

Türkiye ham petrol ihtiyacının büyük bölümünü ithalat yoluyla karşılıyor. Irak petrolünün Ceyhan üzerinden daha düzenli ve yüksek hacimli şekilde ulaşması, rafinerilerin tedarik esnekliğini artırabilir.

Coğrafi yakınlık sayesinde taşıma maliyetlerinin düşmesi, rafineri marjlarını olumlu etkileyebilir. Bu da enerji ithalat faturasının kontrol altında tutulmasına ve cari açık üzerindeki baskının hafiflemesine katkı sağlayabilir.

Güneydoğu ekonomisine çarpan etkisi

Petrol hattının aktif çalışması yalnızca enerji sektörünü değil, Güneydoğu Anadolu’daki taşımacılık, depolama, gümrükleme ve hizmet sektörlerini de canlandırabilir. Irak’la ticaret hacminin büyümesi, bölgedeki lojistik şirketleri ve sınır ticareti açısından yeni bir hareket alanı yaratabilir.

Irak’ın Türkiye’nin en büyük ihracat pazarlarından biri olması, enerji iş birliğinin ticari ilişkileri daha da derinleştirme potansiyelini güçlendiriyor.

En büyük kazanç enerji merkezi hedefi

Ekonomistler, Kerkük petrolünün sağlayacağı asıl değerin transit gelirlerinden daha büyük olduğuna dikkat çekiyor. Türkiye’nin:

• Azerbaycan petrolü,

• Irak petrolü,

• doğal gaz koridorları,

• LNG altyapısı,

• elektrik ticaret ağları

ile birlikte düşünüldüğünde bölgesel enerji merkezi olma hedefini güçlendirecek stratejik bir kaldıraç elde edeceği vurgulanıyor.

Riskler hâlâ masada

Ancak uzmanlar, olası kazançların gerçekleşebilmesi için bazı kritik koşulların sağlanması gerektiğini belirtiyor:

• Bağdat ile Erbil arasında kalıcı anlaşma sağlanması,

• geçmişte sorun yaratan hukuki ve tahkim süreçlerinin çözülmesi,

• boru hattı güvenliğinin garanti altına alınması,

• küresel petrol fiyatlarında sert düşüş yaşanmaması,

• bölgedeki jeopolitik gerilimlerin kontrol altında tutulması.

Ankara için yeni enerji fırsatı

Günlük 1 milyon varillik Irak petrolü akışı senaryosu gerçekleşirse Türkiye’nin elde edeceği fayda yalnızca birkaç kalem gelirle sınırlı kalmayacak. Transit ücretleri, liman gelirleri, rafineri avantajı, lojistik hareketlilik ve enerji ticaretindeki stratejik konum birlikte değerlendirildiğinde, Kerkük petrolü Türkiye ekonomisine milyarlarca dolarlık dolaylı ekonomik değer üretebilecek önemli bir fırsat olarak görülüyor.

Enerji çevrelerinde öne çıkan değerlendirme ise şu: Kerkük–Ceyhan hattının yeniden tam kapasiteye yaklaşması, Türkiye’nin hem enerji güvenliğini güçlendirebilir hem de Ankara’nın küresel enerji koridorları içindeki ağırlığını belirgin biçimde artırabilir.