Hakan ÖZBAY

İstanbul'un dört bir yanında kurulan hayvan pazarlarında ve kesim alanlarında yoğun bir hareketlilik yaşanıyor. Çadırlarda haftalardır süren kıran kırana pazarlıkların ardından etiketlerin ulaştığı seviyeler, bu yılın en çok konuşulan ekonomik detayı haline geldi. Analiz Gazetesi'nin nabzını tuttuğu pazar alanlarından yansıyan güncel istatistikler, büyükbaş kurbanlık fiyatlarının ikinci el otomobil piyasasındaki birçok modeli geride bıraktığını ortaya koyuyor.

İstanbul genelindeki pazarlarda en düşük tonajlı büyükbaş kurbanlıkların fiyatı 140 bin TL'den başlarken, standart büyüklükteki bir tosunun pazar değeri ortalama 250 bin TL ile 400 bin TL bandında seyrediyor. Pazarın en gözde, özel besili ve yüksek tonajlı büyükbaş hayvanlarında ise fiyatlar 700 bin TL seviyelerine kadar tırmanıyor. Yedi kişilik bir büyükbaş hissesine girmek isteyenler için fiyatlar ortalama 35 bin TL ile 55 bin TL arasında şekillenirken, küçükbaş kurbanlıklar ise çadırlarda ağırlığına göre 15 bin TL'den başlayıp 50 bin TL'ye kadar alıcı buluyor. Satıcılar, çadırlardaki bu tarihi zirveyi temel maliyet kalemlerindeki artışa bağlıyor. Tarım işçilerinin yükselen ücretleri, tonu 7 bin 768 TL'ye ulaşan saman fiyatları ve özellikle Doğu illerinden İstanbul'a bir tırın nakliye bedelinin 80 bin TL seviyelerine çıkması, fiyatları doğrudan etkileyen ana unsurlar olarak öne çıkıyor.

İKİNCİ EL ARAÇ PİYASASIYLA DİKKAT ÇEKEN KIYASLAMA

Pazarda tonajlı ve gösterişli büyükbaş hayvanlar için telaffuz edilen 700 bin TL'lik tavan fiyat, ikinci el otomobil piyasasıyla karşılaştırıldığında ortaya çok daha çarpıcı bir ekonomik tablo çıkarıyor. Güncel ikinci el araç ilanları incelendiğinde, İstanbul'da tek bir premium büyükbaş kurbanlık parasına temiz durumda çok sayıda binek ve hafif ticari araç bulmanın, hatta bu bütçeyle iki adet mütevazı araç almanın bile mümkün hale geldiği görülüyor. Piyasa genelinde 200 bin TL ile 300 bin TL aralığında 2000 model Honda Civic, 2004 model Peugeot Partner veya 2004 model Fiat Doblo gibi araçlar el değiştiriyor. Bütçe 300 bin TL ile 450 bin TL bandına çıktığında ise 2011 model Fiat Linea, 2012 model Peugeot Partner Tepee ve 2005 model Opel Vectra gibi modellerin aktif satışı gerçekleşiyor. Kurban pazarlarındaki 700 bin TL'lik rekortmen boğaların fiyatına ise piyasada 2015-2017 model aralığındaki daha üst segment B ve C sınıfı araçlar rahatlıkla alınabiliyor.

RAKAMLARIN DİLİYLE KURBANLIK VE OTOMOBİL DEĞERLERİ

İstanbul pazarlarındaki üst segment bir büyükbaş hayvan için istenen bedel ile ikinci el otomotiv sektöründeki fiyatların kesişmesi, piyasa dinamiklerini net bir şekilde özetliyor. Pazarın en üst sınırında yer alan 500 bin TL ile 700 bin TL aralığındaki özel besi kurbanlık bütçesi; piyasada 380 bin TL ile 420 bin TL bandında satılan 2011 model Fiat Linea veya 390 bin TL ile 415 bin TL aralığında alıcı bulan 2005 model Opel Vectra gibi ekonomik sınıf araçların değerini tamamen aşmış durumda. Öte yandan, 250 bin TL ile 280 bin TL arasında satılan 2004 model Fiat Doblo gibi ticari araçlar, 250 bin TL ile 350 bin TL arasında alıcı bulan ortalama bir büyükbaş kurbanlık fiyatının bile altında kalıyor. Hayvan pazarlarından yansıyan bu veriler; kurbanlık tavan fiyatlarının, otomotiv sektöründeki birçok ekonomik sınıf aracın değerini aştığını istatistiksel olarak doğruluyor. Çadırlardaki kıran kırana pazarlıklar ve satışlar, bu gerçekliğin ışığında pazar alanlarında devam ediyor.

ELDE KALAN KURBANLIKLAR İÇİN DÖNÜŞ YOLCULUĞU YOK

İstanbul gibi metropollere binlerce kilometre uzaktan gelen yetiştiricilerin en büyük endişesi olan "satılamayan hayvanlar" sorunu, Et ve Süt Kurumu'nun (ESK) alım garantisiyle çözülüyor. Kurban Bayramı sonrasında çadırlarda elde kalan büyükbaş ve küçükbaş hayvanların, ulaştığı rakamlarla dikkat çeken nakliye fiyatları nedeniyle memlekete geri götürülmesi üretici için ciddi bir zarar anlamına geliyor.

Bu durumu ve olası mağduriyetleri önlemek amacıyla ESK, pazar yerlerinde satılamayan hayvanları, besicilerin talebi doğrultusunda güncel karkas et kilogram fiyatları üzerinden satın alarak kesime gönderiyor. Bu uygulama, yüksek lojistik ve bakım maliyeti yükü altında ezilme riski taşıyan besiciler için pazarda adeta bir sigorta görevi üstleniyor.