Hakan ÖZBAY

Küresel rekabet, teknolojik dönüşüm ve makroekonomik dalgalanmaların gölgesinde sanayi sektörü, üretim modellerini ve finansman stratejilerini yeniden şekillendiriyor. Nitelikli eleman açığı, yüksek banka faizleri ve Avrupa'daki daralma gibi kritik sorunlarla mücadele eden Türk sanayicisi, çareyi robotik otomasyonda ve alternatif pazar arayışlarında arıyor.

Sektörün içinden geçtiği dönüşüm sürecini ve yatırımcıların önündeki yeni fırsatları değerlendiren Hakan Aydoğdu, özellikle finansmana erişim, sektörel kaymalar ve sanayide değişen istihdam yapısı hakkında önemli açıklamalarda bulundu.

OTOMOTİVİN YERİNİ SAVUNMA SANAYİSİ ALIYOR

İhracat pazarlarında yaşanan değişimlerin Türkiye'deki üreticiyi doğrudan etkilediğini belirten Aydoğdu, Avrupa'nın elektrikli araç pazarında Çin'in gerisinde kalmasının, Türkiye'deki otomotiv yan sanayisinde büyük bir boşluk yarattığını ifade etti. Aydoğdu, bu boşluğun savunma sanayisindeki atılımlarla doldurulduğunun altını çizerek şu tespitlerde bulundu:

"Son iki senedir bizim pazarımızda savunma sanayi bir numaraya çıktı. Otomotiv ise 2 numaraya düştü. Bizde eskiden yüzde 60 otomotivdi. Şu anda yüzde 60, hatta yüzde 70 savunma sanayi. Bu daha da artacak. Çünkü otomotiv çok kötü durumda. Tekstilcilerin durumuna düşmek üzere otomotivciler."

Otomotiv üreticilerinin ellerindeki mevcut altyapıyı savunma sanayisine entegre etmeye başladığını aktaran Aydoğdu, "Takım tezgahları kullanarak bu işi yaptıkları için aslında aynı makine parkuruyla hiç yatırım yapmadan sadece robotlaşarak direkt savunma sanayisine geçebilirler. Geçiyorlar da zaten. Otomotivci birçok müşterimiz şu anda savunma sanayine yönelmeye başladı. Çünkü otomotivde iş yok" dedi.

SANAYİDE MASTER VE SLAVE DENGESİ DEĞİŞTİ

Üretim sektörünün en büyük krizlerinden biri olan "nitelikli ara eleman" ve "mavi yaka" bulamama sorunu, yeni nesil yazılımlar sayesinde çözülüyor. Yeni neslin ağır sanayi şartlarında çalışmak istemediğini, bunun yerine hizmet sektörüne yöneldiğini belirten Aydoğdu, otomasyonun bu algıyı nasıl yıktığını şu sözlerle anlattı:

"İnsanlar sanayide çalışmak yerine genellikle 'gider AVM'de çalışırım' mantığıyla hareket ediyor. Biz işte bu ön yargıyı kırdık. Geliştirdiğimiz bu sistemler sayesinde sanayideki nitelikli eleman sorunu aslında çözülmüş oldu."

Robot programlamanın eskiden aylarca süren mühendislik projeleri gerektirdiğini, ancak günümüzde bunun bir tablet üzerinden oyun oynamak kadar basitleştirildiğini belirten Aydoğdu, "Eskiden inisiyatif tamamen makinedeydi; makine 'master' (efendi), tek görevi yükleme ve boşaltma yapmak olan operatör ise 'slave' (köle) konumundaydı. Şimdi bu dengeyi tersine çevirdik; robotun kontrol ünitesini 'master', makineyi ise 'köle' yaptık. Artık operatörün makineyle doğrudan bir teması kalmadığı için insan kaynaklı makine arızalarının da önüne geçmiş oluyoruz." ifadelerini kullandı. 

AĞIR SANAYİDE TABLETLİ KADIN OPERATÖR DÖNEMİ

Otomasyonun sanayiye getirdiği en büyük yeniliklerden biri de kadın istihdamındaki artış potansiyeli oldu. Ağır parçaları kaldırma ve fiziksel güç gerektiren işlerin robotlara devredilmesi, kadınların üretim hatlarında aktif rol almasını sağladı.

Aydoğdu, "Adam bulamıyorsan kadın çalışan bulabilirsin. Kol gücü devreden kalktığı için kadınlar da artık sanayide operatör olabiliyor. Çünkü iPad'de oyun oynar gibi sistemi yönlendirebiliyorlar" diyerek sürecin avantajlarını şöyle detaylandırdı:

"Mavi yakaya kadın işçi aldığınız zaman onlar için ayrı soyunma odaları, duşlar yapmanız lazım. Bu bir maliyet sanayici için. O yüzden pek sıcak bakmıyorlar ama kadın işe geldiği gibi aynı kıyafetle dönebiliyor artık robotu programlıyor çünkü. O mavi önlüğü giymiyor, elini yağa sokmuyor, gidip elini yıkamasına gerek kalmıyor."

Kendi bünyelerinde kadın çalışan oranının yüzde 35 seviyesinde olduğunu belirten Aydoğdu, bu oranı yarı yarıya eşitlemeyi hedeflediklerini de sözlerine ekledi.

YATIRIMCININ GİZLİ FİNANSMAN SİLAHI LEASİNG

Yüksek enflasyonla mücadele kapsamında uygulanan sıkı para politikaları ve yüzde 50'yi aşan ticari kredi faizleri, birçok sanayicinin yatırım kararlarını ertelemesine neden oluyor. Sanayicinin faiz yükü altında ezilmeden yatırım yapabilmesi için finansal kiralama (leasing) yöntemine dikkat çeken Aydoğdu, sektörde yeterince bilinmeyen bu avantajı şu sözlerle açıkladı:

"Bugün bir bankaya gitseniz yüzde elliden aşağı faiz vermiyor. Adam kendi yaptığı işte o kadar kar üretmiyor. Dolayısıyla mecbur olmayan yatırımların hepsi erteleniyor. İnsanlar bu konuyu çok bilmiyor. Türkiye'de döviz geliriniz yoksa döviz kredisi kullanamıyorsunuz. Ama makine sektöründe şöyle bir imtiyaz var: Leasing yaparsanız döviz borçlanabiliyorsunuz."

Leasing ile döviz bazında yüzde 8-9 faiz oranlarıyla borçlanılabildiğini belirten Aydoğdu, aynı zamanda vergi tarafında da ciddi bir teşvik bulunduğunu hatırlattı: "Arkadaş diyoruz leasing yap. 48 ayda öde yine. Hem yüzde 1 KDV ödüyorsun -yüzde 18 yerine-, devletin öyle bir teşviki var. ‘Bir de döviz borçlanabiliyorsun, Avrupa'daki rakibin gibi yüzde 8 yüzde 9 üzerinden. Yüzde elliyle niye TL borçlanıyorsun?’  Bunu anlattığımız zaman insanlar hemen yatırıma iştahlanıyor."