Türkiye’de yükselen konut ve kira maliyetleri, hanehalkı bütçelerinin en büyük gider kalemi haline geldi. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) tarafından açıklanan 2025 yılı Hanehalkı Tüketim Harcamaları araştırmasına göre, vatandaşların toplam tüketim harcamaları içinde en yüksek payı yüzde 29,3 ile konut ve barınma giderleri aldı. Böylece her 100 liralık harcamanın yaklaşık 30 lirası kira, aidat, bakım ve diğer konut giderlerine yöneldi.

Barınma harcamalarının ardından yüzde 20,5 ile ulaştırma, yüzde 17,3 ile gıda ve alkolsüz içecekler geldi. Eğitim, sağlık ve finansal hizmetler ise bütçeden en düşük pay alan harcama kalemleri arasında yer aldı.

Dar gelirlinin harcama bütçesi daralıyor

Veriler, gelir düzeyi düştükçe konut harcamalarının bütçe üzerindeki baskısının daha da arttığını ortaya koydu. En düşük gelir grubunda bulunan haneler, toplam harcamalarının yüzde 38,7’sini konut ve kira giderlerine ayırırken, gıda harcamalarının payı yüzde 29,2’ye ulaştı. Bu tablo, dar gelirli kesimlerin bütçelerinde temel ihtiyaçlar dışında harcama alanının giderek daraldığını gösteriyor.

Ekonomistler, kira ve barınma maliyetlerindeki yükselişin özellikle düşük gelirli vatandaşların tasarruf yapma kapasitesini azalttığını, eğitim, kültür ve sosyal yaşam harcamalarının geri plana itilmesine neden olduğunu belirtiyor.

Gelir arttıkça ulaşım öne çıkıyor

Üst gelir grubunda ise harcama tercihleri farklılaşıyor. En yüksek gelir dilimindeki haneler bütçelerinin yaklaşık dörtte birini konut ve kiraya ayırırken, ulaştırma harcamaları da benzer seviyelerde gerçekleşti. Araç sahipliği, akaryakıt giderleri ve seyahat harcamaları bu grupta tüketim sepetinin önemli bölümünü oluşturdu.

Buna karşılık gıda harcamalarının toplam bütçe içindeki payı üst gelir grubunda daha düşük seviyede kaldı. Bu durum, gelir yükseldikçe zorunlu ihtiyaçların bütçe içindeki ağırlığının azaldığını ortaya koyuyor.

Yalnız yaşamanın maliyeti arttı

Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri de tek kişilik hanelerde görüldü. Yalnız yaşayan bireylerin bütçelerinde konut giderlerinin payı yüzde 41’e yükselerek rekor seviyeye çıktı. Böylece tek başına yaşayanlar, gelirlerinin neredeyse yarısını barınma için harcamak zorunda kaldı.

Uzmanlara göre şehirleşme, küçük hane sayısındaki artış ve kira fiyatlarındaki yükseliş, özellikle büyük kentlerde yaşayan bekâr çalışanlar ve emekliler üzerinde ciddi mali baskı oluşturuyor.

Tüketimin yönünü kira belirliyor

Ekonomik veriler, Türkiye’de hanehalkı harcamalarının giderek daha büyük bölümünün zorunlu ihtiyaçlara yöneldiğini ortaya koyuyor. Konut maliyetlerindeki yükselişin sürmesi halinde, perakende, hizmet ve dayanıklı tüketim sektörlerinde harcama iştahının daha da zayıflayabileceği değerlendiriliyor. Uzmanlar, sürdürülebilir büyüme için barınma maliyetlerinin kontrol altına alınmasının ve hane gelirlerinin güçlendirilmesinin kritik önem taşıdığına işaret ediyor.