ABD-İsrail ile İran arasında tırmanan savaş, küresel ekonomi açısından klasik bir “şok” gibi görünse de Türkiye açısından durum daha karmaşık: Aynı anda hem kırılganlık hem de fırsat barındıran bir tabloyla karşı karşıyayız.

Bu nedenle meseleye tek boyutlu bakmak yanıltıcı olur.

Enerji: Türkiye’nin yumuşak karnı

Her kriz Türkiye’ye aynı yerden dokunur: enerji.

Türkiye net enerji ithalatçısı bir ekonomi ve petrol-doğalgaz fiyatlarındaki her artış doğrudan makro dengelere yansıyor. Nitekim son gelişmeler sonrası uluslararası kuruluşlar Türkiye için enflasyon tahminlerini yukarı çekmeye başladı. Enerji maliyetlerindeki artışın enflasyonu yeniden yukarı itebileceği açıkça ifade ediliyor. 

Daha önemlisi, bu sadece fiyat meselesi değil. Aynı zamanda cari açık riski. Enerji ithalatının milli gelire oranı zaten yüksek ve fiyat şoku bu açığı daha da büyütebilir. 

Kısacası savaşın Türkiye ekonomisine ilk ve en sert etkisi: 

Enerji üzerinden gelen maliyet şoku.

Enflasyonla mücadele yeni bir teste giriyor

Türkiye son iki yıldır zorlu bir dezenflasyon sürecinden geçiyor. Ancak savaş, bu sürecin tam ortasında yeni bir dalga yarattı.

Enerji fiyatlarındaki artış:

- Üretim maliyetlerini yükseltiyor 

- Ulaşım ve gıda fiyatlarını tetikliyor 

- Enflasyon beklentilerini bozuyor 

Bu tablo, para politikasını zorlaştırıyor. Çünkü artık sadece iç talep değil, dış kaynaklı maliyet baskısı da belirleyici.

Başka bir ifadeyle: 

Türkiye yeniden “ithal enflasyon” gerçeğiyle karşı karşıya.

Kriz aynı zamanda fırsat mı?

Her kriz yeni bir ekonomik harita çizer. Bu savaş da çiziyor.

Kızıldeniz ve Hürmüz hattında artan riskler, küresel ticarette yeni yön arayışını hızlandırıyor. Avrupa için “yakın ve güvenli üretim” ihtiyacı yeniden masada.

İşte burada Türkiye devreye giriyor.

Coğrafi konumu, üretim kapasitesi ve Gümrük Birliği avantajı sayesinde Türkiye:

- Avrupa için alternatif tedarik merkezi olabilir 

- Lojistik üs rolünü güçlendirebilir 

- Sanayide sipariş kayması yaşayabilir 

Ancak bu fırsat otomatik değil. Altyapı, finansman ve üretim kapasitesi bu talebi karşılayabilecek düzeyde olmalı.

Finansal piyasa gerçeği

Jeopolitik risklerin arttığı dönemlerde küresel sermaye güvenli limanlara yönelir. Bu da gelişmekte olan ülkeler için klasik bir sonuç doğurur: Sermaye çıkışı ve kur baskısı.

Türkiye bu sürece tamamen yabancı değil.

Son dönemde rezerv birikimi ve Ortodoks politikalara dönüş, ekonomiye bir miktar tampon sağladı. Ancak savaşın uzaması durumunda:

- Döviz kuru üzerindeki baskı artabilir 

- CDS primleri yükselebilir 

- Finansman maliyetleri yeniden yukarı gidebilir 

Bu noktada asıl belirleyici unsur, ekonomi yönetiminin güvenilirliğini koruyup koruyamayacağı olacak.

Turizm, sessiz ama kritik risk

Enerji kadar görünür değil ama en az onun kadar önemli bir başlık: 

Turizm.

Türkiye yılda yaklaşık 60-65 milyar dolar turizm geliri üreten bir ekonomi. Bölgesel savaş algısı ise bu gelir için ciddi bir tehdit. Nitekim sektör temsilcileri, savaşın turizm gelirlerinde düşüş yaratabileceğini açıkça dile getiriyor. 

Özellikle Orta Doğu kaynaklı turist akışında zayıflama ihtimali göz ardı edilmemeli.

Türkiye için gerçek denklem

Bu savaş Türkiye için ne sadece bir kriz ne de sadece bir fırsat.

Gerçek tablo şu:

Kısa vadede:

- Enerji fiyatları ve enflasyon baskısı, negatif 

Orta vadede:

- Tedarik zinciri kayması, potansiyel fırsat 

Uzun vadede:

- Ekonomik dayanıklılığı belirleyecek olan, politika kalitesi 

Asıl soru şu:

Türkiye bu süreci yönetebilecek mi, yoksa bu süreç tarafından mı yönetilecek?

Çünkü bu tür jeopolitik kırılmalar, ekonomiler için sadece bir test değil; aynı zamanda yeni bir konumlanma fırsatıdır.

Doğru politikalarla Türkiye bu krizden güçlenerek çıkabilir.

Yanlış adımlarla ise aynı kriz, mevcut kırılganlıkları daha da derinleştirebilir.

Ekonomide sonuç her zaman aynıdır:

Şoklar herkesi etkiler, ama sonucu politikalar belirler.